روخۆش عەلی .. بێ دەنگییەك گەورەتر لەدەنگ

شنۆ عوسمان

1- شنۆ گیان سلاو حەزدەكەم یەكبینین و قاوەیەك بەیەكەوە بخوێنەوە ،سوپاس بۆ ئەو نوسینەشت كەلەسەر كتێبی مێژووی جوڵانەوەی ژنان لەباس نووسیووەتە ، سۆزان خان پێی وتم كەهات بۆلام ‌ورۆژنامەكەی بۆ هێنام. سوپاستەكەم جوات بۆت نوسیوم. تۆ كتێبەكانی ترمت هەیە؟ بەڵێ‌ رۆخۆش خان، زۆر موعجیبم بەشێوەی كارەكانت تۆداهێنانت لەنوسینەوەی مێژوودا كرد تۆ داهێنانت لە خزمەتكردنی قەزیەی ژندا كردوە. بەراستی تۆ شایەنی خەڵاتكردنیت،
روخۆش ماڵئاوای كرد ، تەنها چەند دێرێكی نوسراو بۆیەكتر لەنێوانماندا مایەوە. نەخۆشی ئەو سەرقاڵی من نەیهێشت ئەو قاوەیە بەیەكەوە بخوێنەوە ،نەخۆشیی نەیهێشت ئەو بەردەوامبێت لە هەنگاوە گەورەكانی .روخۆشی ژنناس و ئەرشیفكەری مێژووی ونی ژن بەجێی هێشتین .ئێستاش هەم دەنگیم لەبیرناچیتەوە كە بەتێڵ قسەمانكرد ،هەمیش ئەو نامانەی لای من وەك جوانییەكانی ئەرشیفی خۆم هەڵیدەگرم ،بۆیە هەمیشە ئەو دێڕە بڵێم :من ژنێكم ناسی وەك یاقوت گەش و وەك دەریا پڕ شەپۆل و وەك ژنیش پڕبوو لە ئینساندۆستی.

2- دەڵێن ئەوانەی خۆیان دەردەخەن و ئەوانەی دەیانەوێت بەردەوام ناو و رەنگ ودەنگیان بێت ،ئەوانەن كە خاڵین لە پەیام و دەیانەویت لەرێی ئەو تیشكانەی لەسەریانە بوونی خۆیان بسەلمێنن،لەبەرامبەردا ئەوانەی بێ دەنگ كاری خۆیان دەكەن و بێ دەنگ ئەزمونەكانیان پڕدەكەن لە تاقیكردنەوە ودەسكەوت ئەوانەن كە مەزنانە لە كێشەكان دەڕوانن وئامانجی گەورە هەیە لە پشت كارەكانیانەوە .
وەك حیكمەتی ئەو پادشا هیندییەی كە بەكوڕەكەی دەڵێت:ئەگەر ئامانجی گەورەت هەیە ،دەبێ بێ دەنگی گەورە هەڵبژێریت ،بەڵام ئەگەر دەتەوێت هەر خەڵك بتناسێت وبەس ئەوا هەموو رۆژێك لە بازاڕی مەملەكەت خوتبە بۆ جەماوەرەكەت بدە .كوڕم مەزنی بەمانای خۆ دەرخستن نییە ،مەزنی بەمانای خۆشاردنەوەدێت لەپشت ئەو ئەزمونە گەورەیەی كە بونیادی دەنێت .
چەند هەفتەیەكی كەم لەمەوبەر یەكێك لە قەڵەمە بوێر ویەكێك لەو ژنانە ماڵئاوایی لێكردین كە دەیوویست جیاواز لەهەموان كاربكات ،دەیویست بێ دەنگ مێژووی فەرامۆشكراوی ژنان بنوسێیتەوە .ئەو نە دەیویست خۆی بنوێنیت وبڵێت منیش هەم ،نەشیدەویست بەهۆی كارەكەیەوە دەسكەوتە تایبەتەكان بقۆزێیتەوە ،یان ژن بكاتە پردی پەڕینەوە بۆ بازرگانیكردن و فرۆشتنەوەی بە كۆمەڵگا .ئەو دەیویست مێژوویەك تەدوین بكات كە فەرامۆشكراوە ،ژنانێك بە ئێمە ئاشنا بكات لەهیچ سوچێكی ئەم هەرێمە باسی لێوەناكرێت.ئەو مێژووی ژنی شاخ و ژنە ناوبزرەكانی خەباتی ژنانی گێڕایەوە .روخۆش یەكەم قەڵەمە لە ناو گوتاری رۆشنبیری ئێمەدا كاری گێڕانەوەی مێژووی فەرامۆشكراوی ئەو پاڵەوانە بزرانە بوو كە شۆڕش وشار ونوسین غەدری لێكردوون وناویانی بزركردوە .ئەوكارانەی رۆخۆش كردویتی لە تەدوینی كۆڕەو مێژووی چالاكی ژنان و. مێژووی ژنی شاخ، هەنگاوێكی نوێ بوو لەناو گوتاری گێڕانەوەی مێژوودا ،چونكە یەك دێڕی لادروستكردین ،كە مێژوو تەنها مێژووی دیارەكان نییە بەڵكو ناوەبزرەكانیش بەشدارن لە دروستكردنی ئەو مێژووە .
3- لەدوای راپەرینەوە فرسەتێكی نوێ بۆ ژنان وئافرەتان رەخسا لە كوردستان ،فرسەتی ئەوەی بەدوای مانای خۆیاندا بگەڕین وهەنگاو بۆ سەلماندنی خۆیان بدەن .راپەرین بەهەموو دیوە ناشرینەكانییەوە كە هەموو شۆڕشێك پێشكەشی نەوەكانی دەكات ،بەڵام دیوێكی گەورەی هەبوو لەسەر گۆڕینی خەباتی مێنە لە خەباتێكەوە كە هەمیشە پشتگیری پیاو دەكات بۆ ئەوەی سەربكەوێت بۆ خەباتێك كە خۆی بسەلمێنیت وخەبات بۆ مانا و كەرامەتی خۆی بكات .كەمنین ئەو چالاكیانەی كە ئافرەت وژنان لەدوای راپەڕینەوە بۆ سەلماندنی خۆیان لەم هەرێمەدا كردیان ،كەم نین ئەو جوڵە و بوێرییەی كە بەشێك لە ئافرەتانمان لەكۆمەڵگادا بە ئەنجامیانگەیاند ،كەمنین ئەو روبەڕووبوونەوانە لەگەڵ مردن كە روبەڕووی هەموو داكۆكیكەران لە ئافرەتان بووە.
ئەگەر پێش راپەڕین قەڵەمەكانی ژن كەم و ژنە چالاكەوانەكان كەمتر و بەرگریكارەكان لەمافی یەكسانی هەرزۆر كەم بوون. ،بەڵام لەدوای راپەرینەوە تەقینەوەیەكی مرۆیی رووی دا قەڵەمەكان زیاتر دەركەوتوون وسەدان چالاكی مەدەنی ژنان ناویان هاتە ناوانەو و خەباتی یەكسانی وسەلماندنی ژن وەك بوونێكی سەربەخۆ گەورەتر وفراوانتربوو.
لەپاڵ هەموو ئەمانەشدا زۆربەی ئەم چالاكیانەی ژنان وئافرەتان بە ئاڕاستەیەكی خراپدا برا ،یان تەداخولی حزبی بۆ بانگەشە و. ریكلامكردن بەكارهێنرا ،یان هەندێك لەو رێكخراو سەنتەر و دەزگایانەی كەتایبەت بوون بە ژنان و. ئافرەتان بوونە شوینی كاسبیكردن و. پارە پەیداكردن ،دەمێك بەناوی فەندەوە دەمێك بەناوی چالاكی وەهمییەوە تا كار گەیشتە ئەوەی ژنان و ئافرەتان لەهەندێ شەڵتەری داڵدەدانی ئافرەتی بێ كەس سەودای بازرگانییان پێوەبكرێت و. بەبەرپرس ودەوڵەمەندەكان بفرۆشرێتەوە(ئەوە بۆ باس و نوسینێكی تر).هەموو ئەم دیوە نێگەتیڤە لە كاری ئافرەتان رەنگدانەوەی خراپ و نادروستی هەبوو لەسەر جوڵانەوەی ژنان لە باشوری كوردستان .
بەشێكی گەورەی هەڵەی ناتێگەیشتن لە خەباتی ئافرەتان بۆ یەكسانی بۆ خودی ئافرەتان خۆیان دەگەڕێیتەوە ،ئەوان نەیانتوانی زمانی هاوبەشی كۆمەڵگا بدۆزنەوە ،یان كەوتنە ناو ئەوەی هەموو پیاوێك دوژمنە وهەموویان دەبێت لەناوببرێت ،یان بەتەواوەتی تەسلیمی ئەجندای حزبەكان بوون كەیسی بەرگریكردن لە ئافرەتانیان كردە ریكلامێكی حزبی رووت وبەس .لەكاتێكدا دەبوو ژنان وئافرەتان لەسەروو پارتی ویەكێتی وگۆڕان و شیوعییەوە لە كێشەی ژنان بڕوانن ،ئاخر ناكرێت لەبەرئەوەی خاتوونی سین پارتییە ،خاتونی جیمی یەكێتی دژایەتی بكات لەكاتێكدا هەردووكیان باوەڕیان بە كێشەیەك هەیە ناوی مافی یەكسانبوونی ئافرەتە لە كوردستان .(روخۆش بێ هیچ جیاوازییەك مێژووی هەموو ئەو ژنانەی تەدوینكرد بێ گوێدانە هیچ رەنگێكی حزبی وئینتماییەكی رێكخراوەیی،ئەو كاری لەسەر ئەوەش كرد حیكایەتی ئەو ئافرەتانە نەگێڕیتەوە كە لە هەرەمی دەسەڵاتن و خاوەن نفوزن ،بەڵكو ئەوژنانە باسدەكات كە ژیانی كولەمەرگی وئاسایی ژیاوون بەڵام بەجورئەت وبوێربوون لەپاڵ ئەوەی مینە بوون توانیوویانە خەباتی چەكداری وشاخ بەشاخیش بكەن.ئاخر مێژووی ژنی خەباتگێڕ تەنها مێژووی چەندناوێك نییە وبەس تەنها نەرمین وكەژاڵ وشەرمن و چنار ونازناز نییە ، بەڵكو هەموو ئەو ژنانەش كە بەشدارن لە مێژووی جوڵانەوەی ژنان كە ناویان نەهاتوە وبێ دەنگ دەژین یان بێ دەنگ مردوون ،كاری روخۆش ئەوەبوو كەئەو مێژووە هەڵبداتەوە كە فەرامۆشكراوە ،حیكایەتی ئەو ژنانە تەدوین بكات كە لەدەرەوەی تیشكی پۆست وراگەیاندنن ،ئەوەی رۆخۆش كردی ئەو رستەیەی بەسەردا جێ بەجی دەبێت (گێڕەوەی مێژووی فەرامۆشكراوی ژنان (.

4- نوسینەوەی مێژوو لای ئێمە تا ئێستا لە گێڕانەوەیەك زیاتر كە دەیەوێت خۆنمایشی پاڵەوانبوون بدات بە خۆی یان بە گروپێك یان داماڵینی گروپ ودەستەیەك لەهەموو كارێك .كاری بەشێكی ئەوانەی لەبواری مێژوو كاردەكەن لەسنوری گێڕانەوەی روداوەكان زیاتر دەرنەچوە ،لەكاتێیدا وەك فرناد برۆدێل دەڵێت:تەنها گێڕانەوەی روداوەكان نامانگەینیت بە چەقی روداوەكان بەڵكو دەشبێت چیەتی ناو روداوەكان بزانین .
مێژوونوسانی ئێمە روداوەكان وەك ئەوەی كە هەیە دەیگڕنەوە ،بەدوای ئەوانەشدا ناگەڕێن كە فەرامۆشكراوون لە روداوەكان بەڵكو تەنها كارئەكتەرە دیارەكان دەكەنە چەقی حیكایەتەكانیان.لەكاتێكدا لەهەموو روداوێكدا كەرووی دابێت كۆمەڵێك كەس بەشداربوون لە دروستكردنی ئەو روداوە.مێژووی بەعس تەنها سەدام حسێن دروستی نەكردوە ،هەرچۆن مێژووی شۆڕشەكان و تەنانەت مێژووی راپەڕینیش تەنها خاوەنەكەی كارئەكتەرە دیارەكان نین بەڵكو كۆمەڵێك ناوی بزر و فەرامۆشكراو هەیە كە بەشدارن لە چنینی ئەو روداوانە.
روخۆش وەك گێروەی ئەو مێژووە هات كاری لەسەر ئەو ناوە بزرو كەسانە كرد كە لەشاخ وشار پشكیان بەردەكەوێت لە روداوەكاندا ،هات ئەو حیكایەتانەی نوسیوە كە هەندێك لە فەرامۆشكراوەكان باسیان لێوەكرد.ئەو نەهات لەسەر زاری ژنە سەركردەكانەوە مێژووی ژنی شاخ تەدوین بكات ،ئەو هات لە ژنی پێشمەرگەیەكی ئاسایی وسادەشی پرسی چی روویدا ؟بەواتایەك روخۆش بەدیار چیرۆكی دوبارەبووەی مێژووە دانەنیشت بەڵكو مێژوویەكی نوی نوسیوە جیاواز لەو مێژووەی كە بیستوومانە یان گێڕاویانەتەوە .
ئەوەی روخۆشكردی دەستپێكێكی نوێ گێڕانەوەی ژیانی پەراوێزكەوتووەكان بوو لەناو روداوەكان ،ئەوەی روخۆش كردی هەنگاوێكی نوێ دەستپێكردنی جۆرێكی تری تەدوینی مێژووی بوو،بۆیە كارئەو جیاواز دەركەوت وجیاواز خۆی نیشاندا ،بۆیە كتێبەكانی روخۆش هەم لەسەر مێژووی جوڵانەوەی ژنان لە مەلكییەوە تا ئێستا و، ژنانی شاخ وهەموو كتێبەكانی تری دەچنە خانەی كەشفكردنی دیوێكی نادیار لەروداوەكان لە رێی كەسانێك كە مێژوو و نوسین فەرامۆشی كردوون .
5- چەند تامەزرۆم ئەم نوسینەت بۆ بنێرم وخۆت بیخوێنیتەوە ، بەڵام ئاسودەم بەوەی كە لە ژیاندا بوویت زانیت كەسێك بەووردی تۆ دەخوینێتەوەو ستایشی ئەم هەنگاوە تازەیەت لەبواری نوسینی مێژوودا دەكات.

Show More

Related Articles

error: كليكى لاي راست لە كارخراوە !!
Close